تاریخچه نماز جمعه و منصب شیخ الاسلامی

اقامه نماز جمعه تا پیش از ظهور حکومت صفوی در میان شیعیان معمول نبود. با روی کار آمدن صفویان، تشیع به مذهب رسمی ایرانی تبدیل شد.

زمام داران صفوی نیز برای بزرگداشت روحانیون شیعی بسیار می کوشیدند.از این رهگذر، علما برای دخالت در امور اجتماعی، محدودیتی نداشتند. برای نخستین بار، مجتهد معروف شیعی به نام محقق کرکی در سال 928 ه. ق برای دیدار شاه اسماعیل به هرات رفت و مقدمات اقامه نمازجمعه را در همه شهرهای ایران فراهم ساخت. او نخستین نمازجمعه را در هرات اقامه کرد (آن زمان هرات جزو ایران بود) و همچنین آخوندهای دیگری را نیز برای امامت جمعه  شهرهای ایران برگزید. بدین ترتیب، سنت خواندن نمازجمعه در شهرهای ایران گسترش یافت.

ملامحمدتقی مجلسی نیز به عنوان امام جمعه اصفهان برگزیده شد. پس از در گذشت وی، این منصب به ملامحمدباقر سبزواری سپرده شد و پس از وی به علامه محمدباقر مجلسی رسید. مسجد جامع اصفهان، پایگاه اقامه نمازجمعه علامه بود.

شیخ الاسلامی اصفهان

هنگامی که علامه مجلسی به دهه ششم عمر خویش گام نهاد، نگارش کتاب بحارالانوار باعث شهرت و اعتبار او نزد سلطان صفوی گردید. همین شهرت و شوکت سبب شد شاه سلیمان صفوی، وی را به منصب شیخ الاسلامی برگزیند. منصب شیخ الاسلامی در آن زمان بالاترین مقام دینی بود و اختیاراتی در ردیف پادشاه ایران داشت.

در فرمان شیخ الاسلامی علامه مجلسی که شاه سلیمان صفوی صادر کرده است، موارد زیر به چشم می خورد که از قدرت شیخ الاسلام حکایت می کند:

1. توجه ویژه به فریضه امربه معروف و نهی ازمنکر، مهم ترین وظیفه شیخ الاسلام بود.

2. همه احکامی که شیخ الاسلام صادر می کرد، قطعی و لازم الاجرا بود و کسی حق نداشت در آن ها دخالت کند.

3. همه وزیران، حاکمان، قاضیان و افراد جامعه باید از دستور شیخ الاسلام پیروی کنند.

4. شیخ الاسلام می توانست وجوه شرعی خمس و زکات را از مردم دریافت کند و به مصرف های شرعی برساند.هم چنین اگر کسی از پرداخت این وجوه سر باز می زد، می توانست هرگونه که خود صلاح می دانست، از آنان بستاند.

5. اجرای همه احکام اعم از حدود شرعی و قصاص بر عهده شیخ الاسلام بود.

6 . اجرای همه عقدها و ایقاعات و نصب قیّم و دیگر امور مربوط به مجتهدان بر عهده او بود.

7. رسیدگی به امور مساجد، مدارس، امام زادگان، تکایا و دیگر مکان های مذهبی و تعیین امامان جماعت بر عهده شیخ الاسلام بود.

8 . شیخ الاسلام وظیفه داشت با بدعت ها و بدعت گزاران در دین مقابله کند و از هرگونه فسق و فجور و منکرات پیش گیری کند.

نخستین اقدام علامه مجلسی پس از پذیرش منصب شیخ الاسلامی، شکستن بت کافران هند در اصفهان بود. میرزامحمدعلی مدرس تبریزی در کتاب ریحانه الادب چنین می گوید:

روزی مسموع شیخ (علامه مجلسی) افتاد که جماعتی از کفار هند به طور پنهانی، بتی را می پرستیدند که در شهر اصفهان بود. پس برای شکستن آن بت، حکم شرعی صادر کرد و سعی و تلاش کفار مؤثر نیافتاد و هر چه مال و منال و هدایا تقدیم مقام همایونی نمودند تا آن داهیه (بلا) را از سر معبود خودشان دفع کرده باشند، سودی نبخشید و بر حسب حکم نافذ آن عالم ربانی، بت را شکستند.

اقدام دیگر مجلسی، ممنوع کردن شراب و کفتر بازی بود.

پس از مرگ علامه مجلسی، شیخ جعفر قاضی؛ بزرگ ترین فقیه آن دوره و پس از او، میرمحمدصالح خاتون آبادی؛ داماد علامه مجلسی  به این سمت برگزیده شدند.

منبع:

– مفاخر اسلام، ج 8، ص 235؛

– زندگی نامه علامه مجلسی، ج 1، ص 288.

به اشتراک بگذارید: