پوپولیسم نفت ایرانی

هدف من از پرداختن موضوعات دوران نخست وزیری مصدق و ملی شدن نفت ایران هرگز نبش قبر اختلافات نیست بلکه تحریک اذهان خودمان به اندیشیدن و واکاوی ریشه گرفتاریهایمان است. جامعه ای که استعداد آنالیز شرایط و تمیز دادن خوب و بد را ندارد نمی تواند امیدی به بهبود اوضاع خود داشته باشد.

اگر به کسی برنخورد میخواهم بگویم ما از تنبلی ذهنی رنج می بریم و بخاطر همین مشکل، در مقطعی از زمان یعنی حدود ۱۳۳۰ به دام پوپولیسم غریبی افتادیم که هنوز چوبش را میخوریم و متاسفانه شهامت بازنگری آنرا هم نداریم.

نهضت ملی کردن نفت یک ماجراجویی پوپولیستی بود که ریشه در تار و پود خصلتهای منحصر بفرد جامعه ایرانی دارد. شما ببینید خیلی از کشورها نفت دارند و از طریق نفت به رفاه و توسعه رسیدند. من نروژ را مثال نمی زنم چون ممکن است گفته شود آنها اروپایی اند و حسابشان از ما کشورهای خاورمیانه جداست. اما شما یک مقایسه کلی بکنید بین ایران و دیگر کشورهای دور و اطراف خودمان که صادرات نفت را با ما شروع کردند. ما مثلا نهضت ملی کردن نفت داشتیم اما آنها نوکر کمپانی های نفتی بودند!!

واقعیت این است که مصدق و اطرافیانش مثل  اکثر ایرانیان آرزو و هوس زندگی بدون کار و زحمت را داشتند. آنها توی این توهم و رویا بودند که اگر دست این خارجی های چپاول گر را از نفت قطع کنیم همه درآمدش به خودمان میرسد و زندگی تجملاتی و شاهانه ای را خواهیم داشت. این آرزو حتی تا دوران وقوع انقلاب ۵۷ در بین مردم وجود داشت. یادم هست که مردم در روزهای پر شور انقلاب ۵۷ می گفتند قرار است مثل کویت، هر ماهه سهم مان را از پول نفت به در خانه مان بفرستند. این اغراق گویی نیست. واقعا مردم در آرزوی ثروتمند شدن بدون کار کردن بودند. میگفتند: خوش به حال عربها، میخورند و می خوابند و خوشگذرانی می کنند و سر ماه از طرف دولت حق شان را برایشان می آورند.

اساس نهضت ملی شدن نفت همین توهمات نابجا بود. دشمن تراشی از یک شرکت انگلیسی که صنعت نفت را همانها وارد این کشور کرده بودند با واقعیات و منافع کشور سازگار نبود. در آن دوران ادعاهای عجیب و غریبی علیه آن شرکت انگلیسی مطرح کردند (مثل جاسوسی و اخلال در امورات کشور) که هرگز ثابت نشد. الکی فضا را شلوغ کردند و شور حسینی شان غلیان کرده بود که کشور را به مرز جنگ با قدرتهای اروپایی کشاندند. البته هرگز در طول این سالها کسی نیامد پاسخ بدهد که دقیقا چه چیزی را ملی کردید؟ فایده ریالی یا دلاری این ملی کردن چقدر بوده؟ آیا آمار و جدول مشخصی هست که ببینیم ملی شدن نفت با ملی نشدنش چقدر برای این کشور آب خورده؟

حقیقت این است که در ماجرای پوپولیستی ملی شدن نفت به مردم دروغ گفتند و خودشان هم آنرا باور کردند. متاسفانه نهضت ملی کردن نفت در پشت انبوهی از حماسه های افسانه ای پنهان گردید و ضربه جبران ناپذیر و ویرانگر این کار در انقلاب ۵۷ جلوه کرد.

یکی از اشتباهات شاه این بود که ماجرای آن دوره ۲۷ ماهه ملی کردن نفت را به زیر فرش جارو کرد و نگذاشت پوچی آن ادعاها برای مردم روشن شود. در قسمتهای بعدی سعی می کنیم این قضیه را در حد امکان غبارروبی کنیم.

به اشتراک بگذارید:
0 0 رای
ارزیابی این پست
مشترک شوید
پیام رسانی در صورت
guest
3 نظر
قدیمی ترین
تازه ترین پر رای ترین
بازخوردهای درون متنی
همه نظرها
3
0
اگر مایلید نظر بدهیدx